- Kierowanie przez przedsięwzięcia, a nie przez organy.
- Brak wspólnego kapitału
Klastry są strukturami najbardziej odpowiednimi dla nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy. Sprzyjają one działaniom innowacyjnym, gdyż są elastyczne i nastawione na kreowanie nowych przedsięwzięć (minimum biurokracji). Uruchamiana jest wewnętrzną konkurencję o zasoby klastra. Przedsięwzięcia są zawiązywane, gdyż poszczególne podmioty chcą w nich uczestniczyć - a nie dlatego, że ktoś wybrał odgórnie takie a nie inne działania. Przedsięwzięcia konkurują przede wszystkim poprzez produkty. W znacznie mniejszym stopniu liczy się kreowany wizerunek. Charakterystyczna dla „polskiego kapitalizmu” konkurencja „przez układy” nie jest praktycznie możliwa. Stąd silny bodziec dla działań innowacyjnych.
Klastry przyczyniają się także do humanizacji pracy. Działanie osób w ramach klastra charakteryzuje się swobodą podejmowania przedsięwzięć, niskim poziomem stresu. Preferowany typ osobowości to gospodarz - przeciwieństwo najemnika. W klastrze kształtuje się naturalna przewaga autorytetów rzeczywistych nad nominowanymi.
Klaster gospodarczy charakteryzuje się tym, że związki w nim są lu¼ne. £atwo do niego wejść i wyjść. Samo zawiązanie klastra i podpisanie umowy nie ustanawia żadnych istotnych związków gospodarczych między podmiotami. Nie są one o wiele silniejsze niż te wynikające z faktu, że przedsiębiorstwa działają na wspólnym terenie, korzystają ze wspólnego banku, rozliczają się z tymi samymi urzędami. Dopiero umowy przedsięwzięć ustanawiają silne związki gospodarcze. A w ich zawiązywaniu zachowana jest pełna elastyczność.
KLASTRY JAKO FORMA ROZWOJU PRZEDSIęBIORCZOśCI WIEJSKIEJKlastry powstają w gospodarkach różnych krajów od ponad 20 lat. Ich rola stale wzrasta - zwłaszcza w rozwoju rynku lokalnego. Dlatego te nieformalne struktury są badane przez ekonomistów i stały się elementem polityki gospodarczej wielu państw. Także w Polsce zostały sfinansowane z funduszy UE programy promocji klastrów. Klastry są obecne w polskiej myśli ekonomicznej i planach wielu samorządów.
Klastry są najlepszą formą rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw z uwagi na:
- Możliwość łączenia się w celu realizacji większych przedsięwzięć (kapitalizm sojuszników).
- Najtańszy kredyt inwestycyjny. Nadwyżki wypracowane przez klaster mogą być natychmiast inwestowane bez pośrednictwa banków.
- £atwą integrację poziomą (w celu obniżenia kosztów) i pionową (w celu zatrzymania wypracowanej wartości dodanej w obrębie klastra).
Klastry są bardzo dobrą formą wspierania przedsiębiorczości, gdyż :
- Jest to przedsięwzięcie rynkowe. Nie ma uzależnienia od dotacji i innych form wsparcia finansowego. Ryzyko tego, że z chwilą ustania wspomagania (kierowanego na zainicjowanie działania klastrów) przedsięwzięcie upadnie jest bardzo małe.
- Klaster umożliwia tworzenie środowiska dla przedsiębiorczości, w którym bariera podjęcia inicjatywy gospodarczej jest znikoma (nie ponosi się kosztów – wystarczy decyzja o przystąpieniu do klastra).
- Jest to forma ukierunkowana na społeczności lokalne.
Szczególnie wielką role mogą odegrać klastry w rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej. Jest to bowiem sposób włączania ułamkowych zasobów kapitału i pracy do obrotu gospodarczego (a tego jest na polskiej wsi najwięcej). Rolnicy często podejmują różne inicjatywy publiczne, więc brak aktywności w sferze biznesu nie da się wyjaśnić ich biernością. Winne są temu bariery, które mogą być przełamywane przy pomocy klastrów.
Klastry stanowią doskonałe nawiązanie do inicjatyw gospodarczych podejmowanych przez organizacje rolnicze jeszcze przez II wojną światową. Można nawiązać do tej cięgle żywej tradycji.
Najważniejsze argumenty za wyborem tej drogi rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej:
- Niskie ryzyko inwestycji skłania rolników do zaangażowania posiadanego majątku w przedsięwzięcia.
- Integracja wiejskich podmiotów gospodarczych umożliwia obniżenie kosztów i pozostawienie na wsi większego odsetka wypracowanej tam wartości dodanej.
- Gospodarstwa rolne zostają włączone do gospodarki na zasadach równych z innymi podmiotami.
- Tworzy się na wsi środowisko dla rozwoju nowych technologii (klastry jako klient dla firm informatycznych oraz zaangażowanie klastrów w rozwój informatyki i telekomunikacji)
USTAWA „O klastrach przedsiębiorstw rodzinnych”
Wszędzie, gdzie klastry stały się istotnym elementem polityki gospodarczej, ich powstawanie odbywało się to przy wsparciu państwa. Dlatego posłanka z £ańcuta pani Halina Murias wystąpiła z inicjatywą ustawodawczą, zmierzającą do wprowadzenia odpowiednich uregulowań w naszym kraju.
- Umożliwienie podziału dochodu według zaangażowania w jego wypracowanie.
- Udział w zobowiązaniach w takiej samej proporcji jak udział w dochodach
- Wprowadzenie standardu organizatorskiego (centrum rozliczeniowe)
CENTRUM ROZLICZENIOWE
Porównując warunki rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej przed wojną z warunkami obecnymi dostrzegamy zasadniczą różnicę w zakresie powiązań zewnętrznych podmiotów gospodarczych. Przytłaczająca ilość zobowiązań wobec aparatu państwa, duża zależność od czynników politycznych, liczne perturbacje związane z ingerencjami w wolny rynek ze strony państwa z jednej strony, a dużych korporacji z drugiej. Itd.... Centrum rozliczeniowe ma za zadanie przejąć na siebie w maksymalnym stopniu obciążenia nie związane bezpośrednio z prowadzeniem biznesu (całą biurokrację). W ten sposób tworzy się oazy dla czystej przedsiębiorczości.
Współdziałanie w ramach klastra wymaga wzajemnych rozliczeń. Rodzi się w ten sposób pole dla potencjalnych konfliktów. Stworzenie ośrodka gwarantującego pewien poziom obiektywizmu i bezstronności chroni przed wykorzystywaniem pozycji przez silniejsze podmioty. Nie jest to przy tym żadna ingerencja w swobodę zawierania umów, ale jedynie pewnego rodzaju ich gwarant.
Klaster przedsiębiorstw rodzinnych z założenia jest otwarty i bezpieczny dla nawet najsłabszych ekonomicznie podmiotów.
Klaster może tworzyć pewną wartość rynkową (markę). Z czysto praktycznych powodów istnienie "osoby pierwszego kontaktu" dla niego jako całości jest zasadne. I taką rolę może pełnić "centrum".
LOKALNE GRUPY DZIA£ANIA A KLASTRY
Uczestnikami lub tzw. interesariuszami klastrów rozwijanych w różnych krajach Europy są lokalne władze i ośrodki naukowe. Klastry z założenia są strukturami lokalnymi. Ich rosnąca rola w gospodarce została nazwana „paradoksem lokalizacji” - bowiem wydawać by się mogło, że globalizacja sprzyja dużym korporacjom, które łatwo przenoszą kapitał w miejsca, gdzie daje on największy zysk. W przypadku klastrów wiejskich znaczącą rolę mogą także odegrać ośrodki doradztwa rolniczego (WODR). To one mogą patronować działaniom podmiotów inicjujących budowę klastrów i podejmujących się prowadzenia dla nich "centrum rozliczeniowego". Takie rozwiązanie wiąże w naturalny sposób klaster z ośrodkiem doradczym tworząc dogodną podstawę dla budowy silnych związków z ośrodkami naukowymi. Z drugiej strony zapewnia się możliwość oddzielenia funkcji doradczych i rozliczeniowych.
Z uwagi na opisane powyżej zalety klastrów, ich rozwój powinien być wspierany przez władze samorządowe. Ich rola w kreowaniu i budowaniu klastrów jest jednak ograniczona. Samorządy mogą jednak uwzględniać powstające klastry w kontraktach na lokalne inwestycje. Doskonałą formą takiego współdziałania jest partnerstwo publiczno - prywatne. Dużą rolę mogą w nim mieć do odegrania lokalne banki, które umożliwią rozwój klastrom słabszym ekonomicznie. Powiązania z samorządem i możliwość uzyskania środków pomocowych to doskonałe zabezpieczenie.