Można spotkać się z opinią, że państwo powinno jedynie wspierać powstawanie naturalnych klastrów. Czy więc ustawa jest potrzebna?
Nie ulega wątpliwości, że rozwój klastrów w Polsce jest sprawą na tyle istotną, że powinien być uwzględniony przy kształtowaniu polityki gospodarczej państwa. Problem jednak w tym, że klastry rozwijają się przez lata, a rządy zmieniają się w Polsce bardzo często. Ustawowe podstawy funkcjonowania klastrów tworzą bardziej stabilne warunki.
Ponadto można przytoczyć szereg istotnych argumentów za ujęciem niezbędnych zmian prawnych ułatwiających podejmowanie wspólnych inicjatyw gospodarczych w jednym akcie prawnym.
Funkcjonowanie hipotetycznego klastra wiejskiego zorganizowanego według modelu podkarpackiego (z centrum rozliczeniowym) pokazano na przykładzie wybranego przedsięwzięcia.
Udział w zobowiązaniach w takiej samej proporcji jak udział w dochodach
Po co wprowadza się „podmiot koordynujący”?
a) Porównując warunki rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej przed wojną z warunkami obecnymi dostrzegamy zasadniczą różnicę w zakresie powiązań zewnętrznych podmiotów gospodarczych. Przytłaczająca ilość zobowiązań wobec aparatu państwa, duża zależność od czynników politycznych, liczne perturbacje związane z ingerencjami w wolny rynek ze strony państwa z jednej strony, a dużych korporacji z drugiej. Itd....
Podmiot koordynujący ma za zadanie przejąć na siebie w maksymalnym stopniu obciążenia nie związane bezpośrednio z prowadzeniem biznesu (całą biurokrację). W ten sposób tworzy się oazy dla czystej przedsiębiorczości.
b) Współdziałanie w ramach klastra wymaga wzajemnych rozliczeń. Rodzi się w ten sposób pole dla potencjalnych konfliktów. Stworzenie ośrodka gwarantującego pewien poziom obiektywizmu i bezstronności chroni przed wykorzystywaniem pozycji przez silniejsze podmioty. Nie jest to przy tym żadna ingerencja w swobodę zawierania umów, ale jedynie pewnego rodzaju ich gwarant.
Klaster przedsiębiorstw rodzinnych z założenia jest otwarty i bezpieczny dla nawet najsłabszych ekonomicznie podmiotów.
c) Klaster może tworzyć pewną wartość rynkową (markę). Z czysto praktycznych powodów istnienie "osoby pierwszego kontaktu" dla niego jako całości jest zasadne. I taką rolę może pełnić "podmiot koordynujący".
d) Podmiot koordynujący może pełnić także inne role związane z marketingiem, współpracą z władzami lokalnymi itp.
Struktur zarządzających nie da się uniknąć, bo przedsięwzięcia muszą być zarządzane.
Oczywiście, że tak! Ale to dotyczy poszczególnych przedsięwzięć, a nie klastra jako całości.
W ramach przedsięwzięć przewiduje się pełną swobodę. Także w zakresie organizacji.
Ustawa wprowadza jedynie pewne minimum (ustanowienie pełnomocnika).
Klaster gospodarczy charakteryzuje się tym, że związki w nim są lu¼ne. £atwo do niego wejść i wyjść. W rozumieniu ustawy "klaster" jest małą i sztywną strukturą.
Nie ma żadnych ograniczeń co do maksymalnej wielkości. Jest ograniczenie dolne - co do ilości podmiotów - założycieli (co najmniej trzech, w tym jeden przedsiębiorca). Samo zawiązanie klastra i podpisanie umowy nie ustanawia żadnych istotnych związków gospodarczych między podmiotami. Nie są one o wiele silniejsze niż te wynikające z faktu, że przedsiębiorstwa działają na wspólnym terenie, korzystają ze wspólnego banku, rozliczają się z tymi samymi urzędami. Dopiero umowy przedsięwzięć ustanawiają silne związki gospodarcze. A w ich zawiązywaniu zachowana jest pełna elastyczność.
Uczestnikami lub tzw. interesariuszami klastrów są lokalne władze i ośrodki naukowe.
Klastry przedsiębiorstw rodzinnych z założenia są strukturami lokalnymi. W przypadku klastrów wiejskich znaczącą rolę powinny odegrać ośrodki doradztwa rolniczego (WODR).
To one mogą patronować działaniom podmiotów inicjujących budowę KPR i podejmujących się pełnienia dla nich "podmiotu koordynującego". Takie rozwiązanie wiąże w naturalny sposób klaster z ośrodkiem doradczym tworząc dogodną podstawę dla budowy silnych związków z ośrodkami naukowymi. Z drugiej strony zapewnia się możliwość oddzielenia funkcji doradczych i rozliczeniowych.